news from NEJ

HIV ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအတြက္ အလႉရွင္မ်ား အေရးေပၚ လိုအပ္
ေအာင္ထက္ / ၀၇ ဇြန္ ၂၀၁၀ ေခတ္ျပိဳင္တေန႔တျခား တိုးပြားလာေသာ HIV/ AIDS ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ေဆး၀ါးစရိတ္ကုန္က်မႈ ေငြေၾကးအခက္အခဲ ရိွေနသည့္အတြက္ ART ေဆး၀ါးမ်ား ဆက္လက္ေပးေ၀ႏိုင္ရန္ မလြယ္ကူေတာ့ေၾကာင္း HIV အေရး ေဆာင္ရြက္ေနသူ မျဖဴျဖဴသင္းက ေျပာၾကားသည္။

ျပည္တြင္း အန္ဂ်ီအုိမ်ားစြာမွ ART (ARV) ေဆး၀ါးမ်ား ျဖန္႔ေ၀မေပးႏိုင္ေတာ့ျခင္း၊ မီးေလာင္ မဂၤလာေစ်း၏ လတ္တေလာ ေဆးေစ်းကြက္ ပ်က္သြားျခင္းတို႔ေၾကာင့္ HIV အပါအ၀င္ ၎ႏွင့္ ဆက္စပ္ေဆး၀ါးမ်ား တန္ဖိုးျမင့္တက္လာက ေငြအကုန္အက် ပိုမိုမ်ားလာသည့္အတြက္ ART ေဆး၀ါးမ်ား ဆက္လက္ျဖန္႔ေ၀ရန္ အခက္အခဲ ရိွလာျခင္းျဖစ္သည္ဟု ၎ကေျပာသည္။

“က်မတို႔က ေဆးယူထား၊ အလႉရွင္ ရလာရင္ ေငြသြားရွင္း၊ အဲလိုရိွတယ္။ အခု ေဆးပစၥည္းေတြ မီးေလာင္ဆံုး႐ံႈးကုန္ေတာ့ သူတို႔လည္း ဆိုင္ေတြကို အသစ္ကေန ျပန္စေနရတယ္။ ART ကို တျခားဆိုင္ေတြမွာ လက္လီ၀ယ္ယူဖို႔က်ေတာ့ က်မတို႔ ေငြလက္ငင္း မတတ္ႏိုင္ဘူးျဖစ္ေနတယ္” ဟု မျဖဴျဖဴသင္းက ေျပာသည္။

HIV/AIDS ေ၀ဒနာရွင္မ်ား ေသာက္သံုးရသည့္ ART (ARV) ေဆးမ်ားကို ျပင္ပေဆးဆိုင္မ်ားမွ ၀ယ္ယူပါက တလစာ (ပ်မ္းမွ်) (၃၀,၀၀၀) မွ (၃၅,၀၀၀) က်ပ္ ၀န္းက်င္ခန္႔ရိွေၾကာင္း၊ ထို႔ျပင္ HIV/AIDS ႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ အျခားေရာဂါမ်ားအတြက္ ကာကြယ္ေဆးမ်ားျဖစ္ေသာ Forcan, Septrim, Imodium ေဆးမ်ား၊ ပိုးသတ္ေဆးမ်ား၊ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာအတြက္ ဓာတ္ဆားထုပ္မ်ားပါမက်န္ ယခင္ထက္ ေစ်းတက္ေနသည့္အတြက္ ေဆး၀ါး၀ယ္ယူမႈစရိတ္ ပ်မ္းမွ် လစဥ္ (၂၀-၂၅) သိန္းခန္႔ ကုန္က်ေနကာ ဆက္လက္၀ယ္ယူႏိုင္ရန္ ေငြေၾကးအခက္အခဲ ရိွေနသည္ဟု သိရသည္။

“သဇင္ ေဆးခန္းႀကီး အပါအ၀င္ အန္ဂ်ီအုိေတြအေနနဲ႔ HIV လူနာသစ္ေတြကို ေသြးစစ္ေပး႐ံုကလြဲလို႔ ART လံုး၀ မေပးႏိုင္ေတာ့ဘူး။ အရင္က အန္ဂ်ီအုိ အေတာ္မ်ားမ်ား (မိႈ၊ ေရယုန္၊ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာ စတဲ့ အျခား အခြင့္အေရးယူေရာဂါ) (OI) ေဆးေတြ ေပးႏိုင္ေသးတယ္။ အခု သူတို႔ဆီမွာ OI ေတာင္ျပတ္ေနၿပီ။ အန္ဂ်ီအုိေတြမွာ ခုလို ART ေရာ၊ OI ေရာ ျပတ္ေနေတာ့ က်မတို႔ဆီကို လူနာေတြ ပိုတိုး၀င္ေနတယ္” ဟု လည္း မျဖဴျဖဴသင္းက ျပည္တြင္း အန္ဂ်ီအုိအဖြဲ႔အစည္းမ်ား၏ လက္ရိွရပ္တည္မႈကို ရွင္းျပသည္။

အမ်ဳိးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႔ခ်ဳပ္၏ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးႏွင့္ ပညာေပးေရး လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားတြင္ ဦးေဆာင္လုပ္ကုိင္ေနသူ မျဖဴျဖဴသင္းက ၎တို႔အေနျဖင့္ လက္ရိွတြင္ လူနာ (၁၀၀) ဦးခန္႔အား ART ေဆး လစဥ္ ေပးေ၀ေနရၿပီး OI အဆင့္ လူနာသစ္မ်ားလည္း (၃-၄) ဦးမွ် ေန႔စဥ္ ေရာက္ရိွေနသည့္အတြက္ နယ္လူနာ (၁၀၀) ခန္႔ကို ေတာင္ဒဂံု (၁၈) ရပ္ကြက္၌ (၂) အိမ္၊ ေျမာက္ဒဂံု၌ (၂) အိမ္ စုစည္းေနထိုင္ေစကာ ART, TB, OI ေဆးမ်ားသာမက ၀မ္းေရးအခက္အခဲကိုလည္း တတ္ႏိုင္သမွ် ေျဖရွင္းေပးေနရသည္ဟု ေျပာဆိုသည္။

“လတ္တေလာ အခက္အခဲအရ လူနာနဲ႔ က်မတို႔ ေငြေၾကး တေယာက္တ၀က္ က်ခံေစတဲ့ ပံုစံမ်ိဳး၊ လူနာအခ်င္းခ်င္း ART လွည့္ေပးေနရတဲ့ ပံုစံမ်ိဳးေတြ လုပ္ေနရတယ္။ ဒါေပမယ့္ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ လက္ရိွအေျခအေနအရ စားဖို႔ေတာင္ အႏိုင္ႏိုင္ဆိုေတာ့ ေဆး၀ါးကို အျပင္ေစ်းနဲ႔ ၀ယ္သံုးဖို႔ဆိုတာ ဘယ္လိုမွ မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ အမ်ားစုကို အခမဲ့ ေပးေ၀ေနရတယ္။ လူနာေတြ ေဆးျပတ္ရင္ အသက္တိုလိမ့္မယ္” ဟု ၎က ေျပာသည္။

ျပည္တြင္း အန္ဂ်ီအုိမ်ားသည္ 3D Funds, Global Funds တို႔မွ ေပးေ၀ေသာ ART ေဆးမ်ားျဖင့္သာ ရပ္တည္ေနရေၾကာင္း၊ လာမည့္ ၂၀၁၁ တြင္ Global Funds မွ ျမန္မာျပည္တြင္းသို႔ ART အလံုအေလာက္ ျဖန္႔ေ၀မည္ဟု သတင္းမ်ား ထြက္ေပၚေနသည့္အေပၚ မ်ားစြာ ေမွ်ာ္လင့္ေနရေၾကာင္း မျဖဴျဖဴသင္းက ေျပာသည္။

၎က “HIV လူနာေတြအတြက္ အေရးေပၚ ေငြေၾကးလိုအပ္ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာက ျဖစ္ေစ၊ တရားမ၀င္ ေငြေၾကးျဖစ္ေစ၊ ဘယ္အဖြဲ႔အစည္းက လႉလႉ အားလံုးကို လက္ခံမယ္။ ဒီနည္းပဲ ရိွေတာ့တယ္။ အဲလိုလုပ္လို႔ ျပႆနာ တစံုတရာ ရိွလာရင္ က်မ ေျဖရွင္းမယ္။ HIV လူနာေတြကို ART ေဆးျဖန္႔ေ၀လို႔ ေထာင္ခ်မယ္ဆိုလည္း က်မခံမယ္” ဟု ေခတ္ၿပိဳင္သို႔ ေျပာသည္။

မဂၤလာဒုံေဆး႐ုံႏွင့္ ေ၀ဘာဂီေဆး႐ုံတို႔တြင္လည္း ေဆးမေပးႏိုင္သည့္အတြက္ HIV/AIDS လူနာသစ္မ်ားကို လက္မခံေတာ့ေၾကာင္း၊ ေဆးေပးေနက် လူနာေဟာင္းမ်ားကို တလတႀကိမ္ ေဆးေပးေသာ္လည္း ရက္ခ်ိန္းမမွန္ ျဖစ္ေနေၾကာင္း သိရသည္။

စစ္အစိုးရကမူ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ HIV/AIDS ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း က်ဆင္းခဲ့သည္ဟု ၂၀၀၉ ခုနွစ္ ကမာၻ႔ HIV/AIDS ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးေန႔တြင္ ေၾကညာခဲ့ေသာ္လည္း အေရအတြက္ အတိအက်ကိုမူ ေဖာ္ျပျခင္းမရိွေပ။

moemaka

မေသခ်င္ၾကသူမ်ား

ျဖဴျဖဴသင္း

ေမ ၁၆၊ ၂၀၁၀

က်မဆီကို ေရာက္လာၾကသူ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားပဲ မေသခ်င္ၾကပါဘူး။ ဒါလည္း အထူးအဆန္း မဟုတ္ပါဘူး။ ဘယ္လူမ်ဳိးမဆုိ မေသခ်င္ၾကတာ မဆန္းဘူး ေျပာရမလားပဲ။ ဒါေပမယ့္ က်မဆီ ေရာက္လာၿပီး မေသခ်င္ၾကသူေတြက်ေတာ့ တျခား မေသခ်င္သူေတြနဲ႔ သိပ္မတူသလို ခံစားရပါတယ္။ သူတုိ႔ မေသခ်င္ၾကပံုေတြက ရွက္ရြံ နာက်ည္းမႈ ေတြနဲ႔ အတူ ရွင္သန္စဥ္ က်ဆင္းခဲ့ရတဲ့ ဂုဏ္သိကၡာေတြ အတြက္ ေနာင္တေတြနဲ႕ ေရာျပြမ္းေနတယ္ လို႔ က်မစိတ္ ထဲမွာ ထူးထူး ဆန္းဆန္း ခံစားေနရတာပါ။ ပထမဆုံး မေကြးက ေရာက္လာတဲ့ ညီအစ္ကုိ ႏွစ္ေယာက္ အေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္ပါတယ္။

ညီအစ္ကုိ ႏွစ္ေယာက္က အႀကီးဆံုးနဲ႕ အငယ္ဆံုး ဆုိေတာ့ သားအဖေတြလို ျဖစ္ေနတာပါ။ ညီျဖစ္သူက ပက္လက္ ကေလးနဲ႕ ေဆးရံု တက္ရပါတယ္။ ထံုးစံအတုိင္း လူနာေစာင့္က လြဲလို႔ က်န္တာ က်မ စိုက္ထုတ္ က်ခံရပါတယ္။ ဒီကေလးက ၄ လ ေလာက္ အတြင္းမွာ ကံေကာင္း ေထာက္မစြာနဲ႔ ေဆးေသာက္ရတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာက သိတ့ဲအတုိင္း ေအအာတီေဆးက ေ၀ဒနာသည္တုိင္း မရပါဘူး။ သူက ေဆးေသာက္ၿပီးေတာ့ တျဖည္းျဖည္း ျပန္လည္ က်န္းမာလာပါတယ္။ ခုထက္ထိလည္း က်န္းမာေနတုန္းပါပဲ။

ဒီကေလး ထူထူေထာင္ေထာင္ ျဖစ္လာခ်ိန္မွာ အစ္ကုိျဖစ္သူက သူ မေကြးျပန္ၿပီးေတာ့ ေငြအနည္းငယ္ ရွာလိုေၾကာင္း ေျပာပါတယ္။ က်မကို အားနာလာတယ္ ထင္ပါရဲ႕။ က်မကလည္း သူ႔ ညီေလး က်န္းမာေရးက စိတ္ခ်ရတဲ့ အေျခအေနမို႔ ျပန္လႊတ္လိုက္ပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ တလလည္း ျပန္မလာ၊ ႏွစ္လလည္း ျပန္မလာ ျဖစ္လာလုိ႔ ေကာင္ေလးကို ေမးၿပီးေတာ့ ဖုန္းနံပါတ္ ေတာင္းေတာ့လည္း ဖုန္းက မရွိ၊ ဒါနဲ႔ လိပ္စာ ေတာင္းၿပီး မေကြးက အဖြဲ႔၀င္ေတြကေန တဆင့္ စံုစမ္းခုိင္းေတာ့ လြန္ခဲ့တဲ့ တလေက်ာ္ကပဲ ဆုိက္ကား နင္းေနတုန္္း အေ၀းေျပး ကားတစီးနဲ႔ တိုက္မိၿပီး ကြယ္လြန္သြားၿပီလုိ႔ ဆိုပါတယ္။

ေသျခင္းတရားဟာ ထူးဆန္းတ့ဲအရာ မဟုတ္ေပမယ့္ ဒီတေယာက္ ကြယ္လြန္တ့ဲ အခါမွာေတာ့ အံ့ၾသရပါတယ္။ အမွန္တကယ္ ေသရမွာက ေသေကာင္ ေပါင္းလဲ ျဖစ္ေနတဲ့ ေရာဂါသည္ ညီငယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘာေရာဂါမွလည္း မရွိသူ၊ သူ႔ကုိယ္သူ အပါအ၀င္ က်မတို႔ အားလုံး ထင္မွတ္ မထားတဲ့ အစ္ကုိ ျဖစ္တဲ့လူက မေမွ်ာ္လင့္ဘဲ ေသပါေရာလား။

ေနာက္တေယာက္က ေက်ာက္ပန္းေတာင္းနယ္ကပါ။ အသက္ ၅၈ ႏွစ္ ရွိပါၿပီ။ သူ ေရာဂါ ျဖစ္ပုံကလည္း မထူးဆန္းပါဘူး။ ေသြးသြင္းရာက ျဖစ္တာပါ။ သူက အသက္ကလည္း ႀကီးေတာ့ က်မလည္း အေတာ္ေလး ဂရုတစုိက္ ျပဳစုေပးပါတယ္။ သူ႔ကို အားလံုးက အေမၿမိဳင္ လို႔ပဲ ေခၚၾကပါတယ္။ က်မလည္း အဲ့ဒီလိုပဲ ေခၚပါတယ္။ သူူက အသက္ႀကီးတာက တေၾကာင္း၊ ေရာဂါေၾကာင့္ ရွက္တာက တေၾကာင္း ျဖစ္မယ္ ထင္တယ္ ဘယ္သြားသြား တဘက္ႀကီး ေခါင္းေပၚ ျခံဳၿပီးေတာ့မွ အျပင္ ထြက္ပါတယ္။ သူတို႔ အညာဓေလ့အရ လုပ္တာလည္း ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ေျပာမရတာနဲ႕ က်မလည္း ဒီအတိုင္းပဲ သြားေလရာ ေခၚသြားရတယ္။ သူ ရန္ကုန္မွာေနေတာ့ က်မက ယုဇနအိမ္ယာမွာ အိမ္ခန္း ငွားထားေပးတာပါ။ သူနဲ႔ အတူေနတ့ဲ သူေတြလည္း ရိွပါတယ္။

သူ႔ခံႏုိင္ရည္ကလည္း ေၾကာက္စရာ ေကာင္းလွတယ္။ သူ ရန္ကုန္မွာ ေနစဥ္ သံုးလေလာက္ အတြင္းမွာပဲ ျပန္လည္ က်န္းမာလာပါတယ္။ ေအအာတီေဆးလည္း အျမန္ ေသာက္ရတယ္။ တျခားလူေတြလုိ ေစာင့္စရာ မလုိဘူး။ သူ ျပန္လည္ က်န္းမာလာေတာ့လည္း အသက္အရြယ္နဲ႔ မလိုက္ေအာင္ ခံႏိုင္ရည္ ရွိတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒါနဲ႔ သူ တရက္က်ေတာ့ သားသမီး ေျမးမ်ားနဲ႔ ျပန္ေတြ႔မယ္ ဆိုၿပီး က်မကို လာႏႈတ္ဆက္ပါတယ္။ သူ႔အေျခအေနက ေျပာစရာ မရွိေအာင္ ေကာင္းမြန္ေနေတာ့ က်မကလည္း ျပန္ပါလို႔ ေျပာလုိက္ပါတယ္။

သူ က်မကို လာႏႈတ္ဆက္ၿပီး ျပန္သြားတဲ့ ညမွာပဲ သူနဲ႔ အတူေနတဲ့ ၄ ေယာက္ထဲက ၁ ေယာက္က ဖုန္းဆက္လာပါတယ္၊ အေမၿမိိဳင္ တေယာက္ ဗိုက္ေအာင့္တယ္၊ ေျပာေနတယ္ ဆိုေတာ့ က်မလည္း သာမန္ ဗိုက္ေအာင့္တယ္ ေလာက္ပဲ ထင္ၿပီးေတာ့ အနီးစပ္ဆံုး ေဆးခန္း ျပလိုက္ပါ လို႔ ေျပာလုိက္ပါတယ္။

၁၂ နာရီေလာက္ က်ေတာ့ ဖုန္းထပ္လာ ပါတယ္။ အေမၿမိဳင္ တေယာက္ ေဆးရံုႀကီး အေရးေပၚ ေရာက္ေနတယ္၊ အေရးတႀကီး ျဖစ္ေနတယ္ ေျပာေတာ့ က်မလည္း ကားငွားၿပီးလုိက္ရပါတယ္။ ေဆးရံုႀကီးေရာက္ေတာ့ အေမျမိဳင္က ပူတယ္ခ်ည္း ေအာ္ေနေတာ့ က်မလည္း ယပ္ေတာင္ ထုိင္ခတ္ေပးေနရံုက လြဲၿပီး ဘာမွ လုပ္မေပးတတ္ဘူး ျဖစ္ေနတာပါ။ မနက္က်ေတာ့ လိုအပ္တဲ့ ေဆးစစ္ခ်က္ေတြ လုပ္ရပါတယ္။ ေနာက္တရက္မွာ ဗိုက္ခြဲရမယ္လို႔ မွတ္ခ်က္ျပဳပါတယ္ က်မလည္းသူ႔ ေဘးနားေနၿပီး တခ်ိန္လံုး လိုအပ္တာေတြ လုပ္ေပးေနၿပီး အိမ္မျပန္ျဖစ္ပါဘူး။ ေနာက္တရက္ ခြဲစိတ္ခန္း သြင္းပါတယ္။ အဆင္မေျပပါဘူး။ အတြင္းမွာ အစာအိမ္ ကင္ဆာဆဲလ္ေတြက ဘယ္လိုမွ ျဖတ္ထုတ္လို႔ မရေအာင္ ပ်ံ႕ေနၿပီလုိ႔ ဆရာ၀န္ေတြက ေျပာပါတယ္။ ေဆးရုံမွာ အေမျမိဳင္ တေယာက္ ညည္းညဴေနရင္း က်မလက္ေပၚမွာပဲ အသက္ေပ်ာက္သြားပါတယ္။ က်မအေနနဲ႕ ေသျခင္းတရားကို ဒုတိယအႀကိမ္ ထူးဆန္းစြာ ခံစားလုိက္ရတာပါ။

ေနာက္တေယာက္က သန္လ်င္ဘက္ကပါ။ ကိုထြန္းစိန္ ဆိုသူ ကားေနာက္လိုက္တေယာက္။ မ်က္လံုး တဘက္က ဖန္မ်က္လံုး တပ္ထားရပါတယ္။ က်မဆီလာေတာ့ အသိ တေယာက္က လိုက္ပို႕တာပါ။ မိသားစုက ပစ္ပယ္ထားတာလည္း လ အနည္းငယ္ ႀကာေနပါၿပီ။ ဒီေတာ့ စိတ္ဓာတ္က်ေနတာေကာ၊ စိတ္မေကာင္းျဖစ္ေနတာေကာ ေပါင္းၿပီးေတာ့ လူက အေတာ္ေလး က်ေနပါၿပီ။ သူက တီဘီလည္း ျဖစ္ေနလို႔ ဒီေလာက္ က်ေနတာပါ။ ဒီေတာ့ တီဘီေဆး ၂ လ စားၿပီးတဲဲ့အခါမွာ သူ လူေကာင္း ပကတိ နီးပါး ျပန္ျဖစ္လာၿပီးေတာ့ ၀ၿဖိဳး စိုေျပလာပါတယ္။ တီဘီေဆး သံုးလ ေသာက္ၿပီးေတာ့ က်မဆီီ တခါ ထပ္ေရာက္လာပါတယ္။ သူ ကားျပန္လိုက္ေနၿပီး မိသားစုကလည္း ျပန္လက္ခံၿပီ ျဖစ္ေၾကာင္း ၀မ္းသာ အားရ လာေျပာရွာတာပါ။

ေနာက္ ၄ ရက္ အၾကာမွာေတာ့ က်မဆီ နာေရး ဖိတ္စာ တေစာင္ ေရာက္လာတယ္၊ ကိုထြန္းစိန္ ကြယ္လြန္ရွာၿပီ တဲ့။ က်မလည္း ေမးၾကည့္ပါတယ္ ေရာဂါက ျပန္သက္သာလာၿပီ မဟုတ္လား ဆိုေတာ့ ေရာဂါေၾကာင့္ ေသတာ မဟုတ္ဘူး တဲ့။ ကားေနာက္ လုိက္ေနရင္း ကားက ေျမၿပိဳတဲ့ အထဲ ပါသြားလို႕ လူလည္း တစစီ ျဖစ္ၿပီးေတာ့ အေလာင္းေတာင္ မနည္း ျပန္မွတ္မိေအာင္ ဆက္ထားရတယ္ ဆိုတဲ့ အေၾကာင္း ေျပာျပပါတယ္။ က်မ ေတာ္ေတာ္ေလး အံ့ၾသ ၀မ္းနည္းမိပါတယ္။

ေမြးဖြားရာကေန ေသဆံုးမယ္ ဆုိတဲ့ သစၥာတရားကို က်မ အျပည့္အ၀ လက္ခံပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ထင္မွတ္ထားသလို မဟုတ္ဘဲ မေမွ်ာ္လင့္တဲ့ ပံုစံေတြနဲ႔ ေသသြား ရရွာတဲ့ က်မ လူနာေတြ၊ လူနာေစာင့္ေတြ ေကာင္းရာ သုဂတိ လားပါေစ လို႔ ဆုေတာင္းေပးရံုက လြဲၿပီး က်မအေနနဲ႕ ဘာမွ မတတ္ႏိုင္သလို ဒီလို အျဖစ္မ်ဳိးေတြ ထပ္မံ မႀကံဳေတြ႔ခ်င္ေတာ့ပါဘူး။

article in Irrawaddy

အျပဳအမူ ေျပာင္းလဲသြားသူ ၂ ဦး
ျဖဴျဖဴသင္း Monday, April 05, 2010

မူရင္း - http://irrawaddy.org/bur/index.php/articles/2-articles/2939-2010-04-05-07-01-12

က်မတုိ႔ဆီ လာေရာက္ ဆက္သြယ္ ေဆးကုသ ၾကသူေတြဟာ နယ္အသီးသီးက လာတာ မ်ားပါတယ္။ လူနာေတြ ေနတ့ဲေနရာကုိ လူသစ္ ေရာက္လာတယ္ ဆုိရင္ေတာ့ သူတုိ႔အခ်င္းခ်င္း နာမည္ရင္းကို မေခၚဘဲ သူတုိ႔ လာရာ ေဒသကို အစြဲျပဳၿပီး ဖ်ာပံု၊ သာေပါင္း၊ ေဒးဒရဲ၊ ပုပၸား အစရွိသျဖင့္ ေခၚေ၀ၚၾကပါတယ္။

တခ်ဳိ႕ကုိေတာ့ သူတုိ႔ အလုပ္ အကိုင္ကို အစြဲျပဳၿပီးေတာ့ အမည္ေပး ကင္ပြန္း တပ္ပါတယ္။ ဥပမာ တပ္ထဲက လာတဲ့ အရာခံ တေယာက္ကို နာမည္တပ္ မေခၚဘဲ ရဲေဘာ္ႀကီး ဆုိၿပီး ေခၚသလို ေက်ာက္ပန္းေတာင္း ဘက္က ရဲ၀န္ထမ္းကို ရဲျပဳတ္၊ ရဲျပဳတ္နဲ႔ ေခၚ ေနၾကလုိ႔ ဒီလို မေခၚဘဲ ရဲေဟာင္းလုိ႔ ေခၚပါဆုိၿပီး က်မက သင္ေပးရပါတယ္။

ဒါေပမယ့္သူက “ရဲက ျပဳတ္တာလည္း မဟုတ္ဘူး၊ အေဟာင္းလည္း မဟုတ္ဘူး ရဲဘ၀ကို မလိုခ်င္လုိ႔ ေက်ာ္လာတာ၊ က်ေနာ့္ကို ရဲေက်ာ္လုိ႔ ေခၚပါ” ဆုိၿပီး ေျပာပါတယ္။ ဒါနဲ႔ပဲ သူ႔နာမည္က ရဲေက်ာ္ ျဖစ္သြားပါတယ္။

ရဲေက်ာ္ ဆုိတ့ဲ ဒီကေလး ရန္ကုန္ လာၿပီးေတာ့ ေဆး၀ါးကုသတုန္းက ေက်ာက္ပန္းေတာင္းၿမိဳ႕က အဖြဲ႔၀င္မ်ားက က်မကို အထူး သတိေပးပါတယ္၊ ဒီကေလးဟာ လူမိုက္ျဖစ္ၿပီးေတာ့ အေတာ္ေလး ဆိုးသြမ္းတယ္၊ လူရိုက္တယ္၊ ၿမိဳ႕လယ္ေခါင္မွာေတာင္ ငွက္ႀကီးေတာင္ဓား လြယ္ၿပီးေတာ့ မုိက္တိမိုက္ကန္း လုပ္လုိ႔ အခ်ဳပ္ ခဏခဏ က်တယ္၊ ရဲသား ဘ၀မွာလည္း သူနဲ႔ ဆက္စပ္ရာ ပတ္၀န္းက်င္ကုိ အေတာ္ေလး ဒုကၡေပးတယ္ ဆုိတဲ့ အေၾကာင္း ေျပာျပၾကပါတယ္။

က်မဆီ စတင္ ေရာက္လာစဥ္ကေတာ့ တီဘီေဆး ပထမအဆင့္ ယဥ္ပါးေနၿပီးေတာ့ ပက္လက္လွန္ၿပီး ေရာက္လာတာပါ။ မိတ္ေဆြမ်ား သတိေပးသလုိပဲ အင္မတန္ ရုိင္းစုိင္းပါတယ္။ လူကသာ ပက္လက္လွန္ေနတာပါ၊ ဘ၀တူေတြကို မစာနာပါဘူး။ ဆဲဆိုလိုက္၊ ႀကိမ္းေမာင္းလုိက္ လုပ္ေနတာပါ။ သူလည္း တီဘီေဆး မတည့္တဲ့ စာရင္းမွာ ပါပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ေဒါသ ပိုႀကီးေနသလား ဒါမွမဟုတ္ မူလ ကတည္းကပဲ ရိုင္းစိုင္းသလား ဆိုတာေတာ့ သူကိုယ္တိုင္ပဲ သိပါလိမ့္မယ္။

ဒဂုံၿမိဳ႕သစ္ ေတာင္ပုိင္းမွာ က်မ မိသားစုက လူနာေတြ အတြက္ ေပးထားတ့ဲ အိမ္တလုံးမွာ ရဲေက်ာ္က ေနပါတယ္။ ခုခ်ိန္ထိ လူနာေတြ အမ်ားအျပား အဲဒီမွာ ခိုလႈံေနၾကပါတယ္။ ေတာင္ဒဂံု ၁၈ ရပ္ကြက္မွာ ရိွတ့ဲအိမ္ ျဖစ္လုိ႔ လူနာေတြ ၾကားထဲမွာေတာ့ ၁၈ အိမ္ရယ္လုိ႔ လူသိမ်ားပါတယ္။

အဲ့ဒီအိမ္က လူနာေတြဟာ က်မကို လာလာတိုင္ပါတယ္၊ ရဲေက်ာ္က ဘယ္လို ဆဲေၾကာင္း၊ ဘယ္လို မိုက္ရုိင္းေၾကာင္း အစရွိသျဖင့္ ေျပာပါတယ္။ က်မလည္း သူ႔ကုိ အိမ္ေခၚၿပီး ေအးေအးသက္သာ ဆံုးမပါတယ္။ ထံုးစံအတိုင္း က်မေရွ႕မွာ ဟုတ္ကဲ့၊ ဟုတ္ကဲ့ ပါပဲ။ ကြယ္ရာမွာေတာ့ ဆိုးၿမဲ ဆုိးပါတယ္။ က်မကုိ ကူညီေနတဲ့ လူငယ္ေတြကဆုိ “ဒီေကာင္ ေသခ်င္ ေသပါေစ၊ ျပန္လႊတ္ပစ္လိုက္” ဆိုၿပီး ေျပာတာေတာင္ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မ စိတ္ရွည္ခဲ့ပါတယ္။

ေနာက္ဆံုးေတာ့ က်မ သူ႔ကို နာမည္ေက်ာ္ မဂၢင္ေက်ာင္းမွာ ကိုရင္ႀကီး ၀တ္ဖုိ႔ စီစဥ္ေပးလိုက္ပါတယ္။ လူ႔စိတ္က ဆန္းက်ယ္တယ္ ဆိုတာ က်မ လက္ေတြ႔ သိလိုက္ရပါတယ္။ ဘာျဖစ္လုိ႔လဲ ဆိုေတာ့ ကိုရင္ႀကီး ၀တ္ေပးၿပီးေတာ့ သူဟာ တကယ့္ကို သိမ္ေမြ႔သြားလုိ႔ပါ။ တခုခု လိမ္ခ်င္လုိ႔မ်ား လိမ္မာခ်င္ ေယာင္ေဆာင္ေနတာလား လုိ႔ေတာင္ သူ႔မိသားစုက ထင္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ၂ႏွစ္ အတြင္း သူ ကြမ္းယာ ျပန္စားတာက လြဲၿပီး က်န္တာေတြ မလုပ္ေတာ့ပါဘူး။ တရား သေဘာေတြ၊ ဘာေတြကို နားလည္လုိ႔ေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး တဲ့၊ လူတေယာက္ က်င့္၀တ္ ဆိုတာကို သူ နားလည္သြားလုိ႔ပါ တဲ့။

က်မလည္း ခုထက္ထိ ဒီကေလး အေၾကာင္း ၾကားလုိက္ရင္ ေကာင္းေၾကာင္းခ်ည္းပဲ ၾကားပါေတာ့တယ္။ ရဲေက်ာ္က ဘယ္လူနာကို ဘယ္လို ကူညီတာ၊ ဘယ္လို ျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ေပးတာ ဆုိတာခ်ည္းပဲ ၾကားရေတာ့ သူ တကယ္ ေျပာင္းလဲသြားၿပီ ဆိုၿပီးေတာ့ ခုခ်ိန္ထိ ၀မ္းသာတုန္းပါပဲ။

ေနာက္တေယာက္က သာေပါင္းၿမိဳ႕က လာလုိ႔ သာေပါင္းလုိ႔ အလြယ္ ေခၚၾကပါတယ္။ ဒီကေလးက်ေတာ့ လိုခ်င္ေလာဘ မ်ားတယ္ ေျပာရမလား၊ ဘယ္လိုုေျပာရမယ္ မသိပါဘူး၊ အေတာ္ မ်ားမ်ားကေတာ့ ဒီကေလးရဲ႕ အျပဳအမူကို မႀကိဳက္ၾကပါဘူး။ ဥပမာ သူက ဘယ္သူ ဟင္းေကာင္းခ်က္သလဲ ၾကည့္ၿပီးေတာ့ အဲ့ဒီ ဟင္းေကာင္းခ်က္တဲ့လူ စားမယ့္အခ်ိန္ကုိ ေစာင့္တတ္တယ္၊ အဲ့ဒီလူေတြ စားေတာ့ သူပါ ထမင္းခူးၿပီး ေရာစား အစရွိသျဖင့္ လုပ္တတ္ပါတယ္။

ေနာက္ထပ္တခုက က်မ အဲ့ဒီကို သြားရင္ အၿမဲပဲ သူ႔ကို အိပ္ေနတာပဲ ျမင္တယ္။ က်မကေတာ့ သူ မသက္သာလုိ႔ ထင္ၿပီး မုန္႔ဖုိး ေပးရင္လည္း သူ႔ကိုပဲ မ်ားမ်ားေပးတာေပါ့။ ေနာက္ပုိင္းမွာေတာ့ တျခား လူေတြနဲ႔ အဲ့ဒီမွာ ေနေနတဲ့ က်မတုိ႔ အဖြဲ႔၀င္ ကိုရာဇာ ကိုယ္တိုင္ ေျပာျပတယ္၊ ဒီကေလးက က်မ မလာဘူး ဆိုရင္ေတာ့ ပံုမွွန္ သြားလာေနတာပါပဲ တဲ့။ က်မ ေရာက္လာၿပီး ဟုိလူ႔ ႏႈတ္ဆက္၊ ဒီလူ႔ ႏႈတ္ဆက္ လုပ္ေနၿပီဆိုရင္ သူက ႀကံဳတဲ့ေနရာ အိပ္ခ်လိုက္တာပါပဲ တဲ့။ က်မလည္း ေနာက္ေတာ့ သတိ ထားမိသြားပါတယ္။

သူ႔ကို ဘယ္လို ဆံုးမရမလဲ ဆုိတာ စဥ္းစားေနတုန္း ေနာက္ရက္ေတြမွာ သူ အေတာ္ေလး ေျပာင္းလဲသြားပါတယ္၊ မရွိ ရွိတာနဲ႔ စားတယ္၊ ေနာက္ သူတပါးကိုလည္း ေတာ္ေတာ္ေလး ကူညီလာတာ ေတြ႔ေတာ့ က်မ အံ့ၾသသြားပါတယ္။ ရက္ပိုင္းအတြင္း ေျပာင္းလဲသြားတာ ဆုိေတာ့ က်မလည္း သိပ္ေတာင္ မယံုခ်င္ဘူး။ သူ႔ကိုလည္း ေမးမၾကည့္မိဘူး။

လူတိုင္းကလည္း “သာေပါင္း၊ သာေပါင္း” ျဖစ္လာပါတယ္။ အယင္ကလည္း ျဖစ္တာပါပဲ၊ ဒါေပမယ့္ ဆဲဆိုၿပီးေတာ့ ျဖစ္တာပါ။ ခုျဖစ္တာက်ေတာ့ ခ်စ္လုိ႔ တမ္းတတာပါ။ ဒီကေလး ျပန္မယ္ ဆုိရင္ လမ္းစရိတ္ စုေပးတာမ်ဳိးက အစ လုပ္ၿပီးေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလးကို ခ်စ္ခင္သြားတာ ေတြ႔ရေတာ့ ဘယ္လိုမ်ား စည္းရံုးထားသလဲေတာင္ စဥ္းစားမိပါတယ္။ တျခားလူေတြကလည္း သာေပါင္း ေျပာင္းလဲသြားတာေတာ့ သိတယ္၊ ဘယ္လို ေျပာင္းလဲသြားသလဲ ဆိုတာ က်မကို မေျပာျပတတ္ၾကပါဘူး။

ေနာက္ဆံုးေတာ့ က်မ မေနႏုိင္ဘူး၊ ေမးၾကည့္လိုက္ေတာ့မွ သူက “က်ေနာ္က အရင္ အဲ့ဒီလို လုပ္ေနတာ လိုခ်င္ ေလာဘလည္း ပါပါတယ္၊ ေရာဂါ သည္းေနတာလည္း ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်ေနာ့္ကို ကိုရာဇာက တရက္ ေခၚေျပာပါတယ္၊ ေဟ့ေယာင္ - ငါအမုန္းဆံုးက လူေတြရဲ႕ ကရုဏာတရားကို လိမ္လည္တာကိုပဲ။ မင္းက အဲ့ဒီလို လုပ္ေနတာ ၾကာၿပီ။ ဒီေတာ့ ျပင္ရင္ ျပင္၊ မျပင္ရင္ေတာ့ မင္းကို ငါ စကား မေျပာေတာ့ဘူး၊ မင္းဖာသာ ေနခ်င္သလို ေနလုိ႔ ေျပာေတာ့ က်ေနာ္လည္း စဥ္းစားရင္း ရွက္လာတယ္။ ေနာက္ - မ်က္ရည္လည္း က်မိတယ္” တ့ဲ။

အရင္တုန္းက ကိုရာဇာက သူ႔ကို ဘာတခုမွ မေျပာတာဟာ အေၾကာင္း မသိလုိ႔ မဟုတ္ဘဲ သူ ဘယ္အခ်ိန္ ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲသြားမလဲ ဆုိၿပီး ေစာင့္ၾကည့္ေနတာကို သိလုိက္ရလုိ႔ လိပ္ျပာမလံု ျဖစ္သြားတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

“အဲ့ဒီ အခ်ိန္က စၿပီးေတာ့ က်ေနာ့္ကိုယ္ က်ေနာ္ ေမးခြန္းထုတ္တယ္၊ လူဆိုတာ ဘာလဲေပါ့။ ငါလည္း ေသမယ္၊ သူလည္း ေသမယ္၊ ေနရတုန္း လူေတြ မုန္းတာ ခံမလား၊ ဒါမွမဟုတ္ တျခား လူေတြကို ကူညီၿပီးေတာ့ အသက္ ရွင္မလား ဆိုၿပီး စဥ္းစားတယ္။ ၿပီးေတာ့ လူပီသေအာင္ ေနလိုက္တာပါ” တဲ့။ သူရွင္းျပတာကုိ ၾကားလုိက္ရတ့ဲ က်မ အံ့ၾသၿပီးေတာ့ သူ႔ကို ေလးစားသြားပါတယ္။

လူနာေတြက က်မကို ခ်စ္ၾကၿပီးေတာ့ ျပတ္ျပတ္သားသား ေျပာတတ္ၾကတ့ဲ က်မတုိ႔ အဖြဲ႔ထဲက ကိုရာဇာ၊ ကိုသန္းထုိက္ေအာင္တုိ႔ကို ေၾကာက္ၾကပါတယ္။

အျပဳအမူ လုံး၀ ေျပာင္းလဲသြားတ့ဲ သာေပါင္းက ေျပာပါေသးတယ္ “က်ေနာ္က ကိုရာဇာ့ကို အစ္ကုိ တေယာက္လိုလည္း ခ်စ္တယ္၊ ေလးလည္း ေလးစားပါတယ္” တဲ့။

က်မတုိ႔ အဖြဲ႔ရဲ႕ ေအာင္ျမင္မႈေလးတခု ျဖစ္တ့ဲ ဒီျဖစ္ရပ္ကေလးကုိ ၾကည္ႏူးစဖြယ္ အၿမဲတမ္း သတိရမိေနမွာပါ။ တကယ္ ေျပာင္းလဲသြားတဲ့ ဒီကေလး ႏွစ္ေယာက္လည္း က်န္းမာစြာနဲ႔ လူ႔သက္တမ္းေစ့ေစ့ ေနထုိင္ႏုိင္ပါေစ၊ တျခားသူမ်ားကို ကူညီေပးေနသူေတြ ျဖစ္ၾကပါေစလုိ႔ က်မ ဆုေတာင္းလိုက္ပါတယ္။

Network of People living with HIV/AIDS

from irrawaddy magazine

လူနာကြန္ရက္ ၿမိဳ႕ကေလး
ျဖဴျဖဴသင္း

အညာေဒသ ေက်ာက္ပန္းေတာင္းျမိဳ႕ကေလးဟာ စီးပြားေရး အခ်က္ခ်ာက်ျပီးေတာ့ အေတာ္ေလးပဲ စည္ကားတယ္ ဆိုရမွာပါ။ ပုပၸားေတာင္ အရိပ္ေၾကာင့္လည္း အျခားျမိဳ႕ေတြထက္ စာရင္ အပူသက္သာတယ္ ေျပာရမွာပါ။ ခ်မ္းသာ ႂကြယ္၀ သူေတြလည္း လာေရာက္ စီးပြားေရးေတြ ျမႇဳပ္ႏွံပါတယ္။

ဒီျမိဳ႕ကေလးမွာ လုပ္ငန္းရွင္ တခ်ဳိ႕က ဆယ္ဘီးကား ဘယ္ႏွစ္စီး ပိုင္တယ္ ဆုိတာနဲ႔ သူတုိ႔ႂကြယ္၀မႈကုိ တုိင္းတာေလ့ ရွိတာက ေတာ့ ထူးျခားေနပါတယ္။ တခ်ဳိ႕ဆိုရင္ ဒီလို ကုန္တင္ယာဥ္ အစီး ငါးဆယ္၊ တရာေလာက္ထိ ရွိတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီျမိဳ႕သား အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ယာဥ္ေမာင္း၊ ယာဥ္ေနာက္လုိက္အျဖစ္နဲ႔ အသက္ေမြးမႈ လုပ္ၾကပါတယ္။ အဲ့ဒီမွာတင္ နယ္အႏွံ႔ကုိ ေျခဆန္႔ဖုိ႔ အေၾကာင္းဖန္လာေတာ့ပါတယ္။

သူတုိ႔က တခါတရံ ကားေမာင္းထြက္သြားလုိက္ျပီဆုိရင္ ကုန္ေတြကို ဟုိကေန ဒီကို၊ ဒီကေန ဟိုကိုပုိ႔ ဆုိတာမ်ိဳးေတြရွိေတာ့ လေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာေအာင္ အိမ္ျပန္မေရာက္တဲ့ရက္ေတြ ရွိပါတယ္။

သူတုိ႔က သံုးျဖဳန္းႏုိင္တ့ဲ ဝင္ေငြလည္း ရိွေတာ့ သူတုိ႔ ေသြးသား ေတာင့္တမႈ ျဖစ္လာျပီ ဆုိရင္ အဆင္ေျပတ့ဲ မိန္းမနဲ႔ အိပ္ၾကေတာ့ တာပဲ။ ဒီေတာ့ က်န္းမာေရးအသိကလည္း မရွိ၊ ကြန္ဒံု ဆုိတာလည္း အလြယ္ မရႏုိင္တဲ့ လမ္းခရီးလုိ ေနရာမ်ဳိးမွာ အကာကြယ္ မပါဘဲ ဆက္ဆံၾကတယ္။ ခုခံက်ေရာဂါ ကူးစက္ပ်ံ႕ပြားဖုိ႔ သိပ္လြယ္တာေပါ့။ အိမ္ျပန္ေရာက္ခ်ိန္မွာ သူတုိ႔က ကိုယ့္အမ်ဳိးသမီးနဲ႔ လည္း အကာအကြယ္ မပါဘဲ ဆက္ဆံၾကတယ္ဆုိေတာ့ ေရာဂါပုိး ရိွရင္ ကူးၿပီေပါ့။ ကူးတာေတြလည္း အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။ အလုပ္ေတြ ပင္ပင္ ပန္းပန္း လုပ္ကိုင္၊ အိပ္ရာထဲ လဲ၊ အဲ့ဒီလို အျဖစ္မ်ားပါတယ္။

အရင္ကဆုိ ကေလးေတြကိုပါ ကူးတယ္။ အခုေတာ့ အသိရွိရွိ သတိရွိရွိနဲ႔ ေနထုိင္ၾကဖုိ႔ က်မတုိ႔က တပ္လွန္႔ထားေပးေတာ့ သူတုိ႔ရဲ႕ ရင္ေသြးေတြကုိ မကူးစက္ေအာင္ အေတာ္အတန္ ထိန္းသိမ္းႏိုင္ပါျပီ။ ပြင့္ပြင့္ လင္းလင္း ေျပာဆိုဖုိ႔ကိုလည္း ပညာေပးလုိက္ေတာ့ သူတုိ႔အတြက္ ေအကုိက္ေနတယ္ ဆုိတဲ့စကားကုိ ေနာက္ေျပာင္စရာလိုလိုနဲ႔ အတည္ေျပာေနၾကပါတယ္။ ေအကုိက္တယ္ ဆုိတာ ေအအုိင္ဒီအက္စ္ လုိ႔ေခၚတ့ဲ ခုခံအားက်ေရာဂါရရိွတာကုိ ေျပာတာပါ။

အဲ့ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီျမိဳ႕က ေဝဒနာသည္ေတြဟာ တျခားျမိဳ႕ေတြထက္ မ်ားေနသလားလုိ႔ စဥ္းစားမိပါတယ္။ သူတုိ႔ေတြဟာ မီဒီယာ မွာ ေျပာရမွာလည္း မေၾကာက္ၾကပါဘူး။ သတင္းဌာနမ်ားက စာနယ္ဇင္းက်င့္ဝတ္အရ အမည္နာမ မတပ္ဘဲ အသံလႊင့္ရင္ သူတုိ႔ က တအား စိတ္ဆိုးၾကပါတယ္။ ျမိဳ႕ကလူေတြသိေအာင္လုိ႔ သတင္းဌာနနဲ႔ အင္တာဗ်ဴးတာ ဆုိျပီး သူတုိ႔က ေျပာခ်င္တာပါ။

ဒါဆိုရင္ ပူျပင္းေျခာက္ေသြ႕မိုးေခါင္တတ္တ့ဲ ဒီျမိဳ႕ကေလးက ေဝဒနာသည္ေတြ ဘယ္ေလာက္ ပြင့္လင္းမႈ ရွိသလဲ ဆုိတာ သိေလာက္ ပါျပီ။

အျခားျမိဳ႕ေတြမွာ စီစဥ္ရ မလြယ္ကူတဲ့ လူနာကြန္ရက္တခုကို အဲ့ဒီျမိဳ႕မွာ က်မတုိ႔ လုပ္ထားပါတယ္။ လူနာေတြဟာ တဦးနဲ႔ တဦး သိယံုမကပါဘူး။ သူတုိ႔ ေအကိုက္ေနျပီ ဆုိျပီး တျမိဳ႕လံုးကိုလည္း သူတုိ႔က ေၾကြးေၾကာ္ပါတယ္။ ဒါဟာ တစံုတရာ လုိခ်င္လုိ႔ မဟုတ္ပါဘူး တ့ဲ၊ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ေရာဂါကူးစက္ခံရတယ္ ဆုိရင္ သူတုိ႔ဆီ လာေရာက္ ဆက္သြယ္ႏုိင္ေအာင္လုိ႔ပါ တ့ဲ။

တကယ္ကို မြန္ျမတ္တဲ့ စိတ္ဓာတ္ပါ။ သူတုိ႔ခ်င္း နားလည္မႈ ေကာင္းေကာင္း ထားၾကပါတယ္။ ဥပမာ က်မတုိ႔က ေသာက္ရမယ့္ ေဆးေတာ့ ပုိ႔လုိက္ပါရဲ႕၊ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေဆးကမေရာက္ဘူး၊ ကားက ပ်က္ေနတယ္ ဆုိရင္ သူတုိ႔ေတြက က်မဆီ ဖုန္းဆက္ပါတယ္။ ဒီအခါမ်ိဳးမွာ သူနဲ႔ ထပ္တူညီမွ်တဲ့ေဆး ေသာက္ေနတဲ့တေယာက္ဆီ လႊတ္လိုက္ျပီး ယူေသာက္ခိုင္းလုိက္တာပဲ။ ေနာက္ သူ႕ေဆးေရာက္ေတာ့မွ သူက ျပန္ေပးေပါ့ေလ။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ အေတာ္ေလး အဆင္ေျပပါတယ္။

တေယာက္နဲ႔တေယာက္ ေဖးေဖးမမလည္း ရွိႀကပါတယ္။ တေယာက္ေယာက္က ၀မ္းပ်က္ ၀မ္းေလွ်ာေနတယ္၊ ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမေတြက ရြံတယ္ ဆုိျပီး မလုပ္ေပးရင္ သူတုိ႔ထဲက တေယာက္ေယာက္က အဲ့ဒီလုိ အေျခအေနဆုိးေနတဲ့လူကို အားေပး စကား သြားေျပာေပးတာ ပုဆိုး ထဘီ ေလွ်ာ္ေပးတာမ်ိဳး၊ ဓာတ္ဆား ၀ယ္ျပီးေတာ့ ေဖ်ာ္တိုက္တာမ်ိဳး တေနကုန္ လုပ္ကိုင္ေပးျပီး ညအိပ္ခ်ိန္ေရာက္မွ ကိုယ့္အိမ္ကိုယ္ ျပန္အိပ္တာပါ။

တကယ္လုိ႔မ်ား ျမန္မာႏုိင္ငံ ျမိဳ႕ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားကသာ ဒီေလာက္ ပြင့္လင္းမယ္ဆုိ ေရာဂါဆိုး တုိက္ဖ်က္ေရးမွာ ပိုမုိ ထိေရာက္ မယ္လုိ႔ က်မေတာ့ ထင္ျမင္ေနမိပါတယ္။ အခုဆုိ ေက်ာက္ပန္းေတာင္းျမိဳ႕ေလးကေန စလုိက္တဲ့ လူနာကြန္ရက္ဟာ ေအာင္လံ၊ ေတာင္တြင္းႀကီး၊ ေရနံေခ်ာင္း၊ မေကြး၊ ၀မ္းတြင္း ေနာက္ ဒီရန္ကုန္မွာပါ ေအာင္ျမင္ေနျပီ။ ေနာက္လည္း လူနာမ်ားတဲ့ ေနရာေတြမွာ ေအာင္ျမင္ေအာင္ လုပ္ကိုင္ႏုိင္မယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။

ေနာက္တခုက ျမန္မာျပည္က စီးပြားေရးက အင္မတန္ က်ပ္တည္းပါတယ္။ ဒီေတာ့ လူနာအသစ္ေတြ ေဆး၀ါးကုသမႈ ခံယူခ်င္ တယ္ဆို ေက်ာက္ပန္းေတာင္းက လူနာေဟာင္းေတြက အလႉေငြ လိုက္ေကာက္ျပီး အင္တိုက္ အားတိုက္လုပ္ပါတယ္။

ရန္ပံုေငြကို မ်ားမ်ား တခါ ေကာက္လုိက္ျပီးေတာ့ မသံုးပါဘူး။ ေစ်းထဲမွာ ကုန္စံုဆိုင္ေလး ဖြင့္ျပီး လူနာေတြ အလွည့္က် ထုိင္ပါ တယ္။ ႀကီးၾကပ္တာကေတာ့ က်မတုိ႔ အဖြဲ႔၀င္ ႏွစ္ေယာက္ပါ။ သူတုိ႔ဆီမွာ ေငြအပ္၊ ေနာက္ ဒီကို မလာနုိင္တဲ့လူနာေတြကို သူတုိ႔ ႏွစ္ေယာက္ဆီ လႊတ္ျပီး လမ္းစရိတ္ ေတာင္းခုိင္းျပီး ရန္ကုန္ကုိ လႊတ္တတ္ၾကပါတယ္။ ဒါကုိေတာ့ ေရနံေခ်ာင္း တျမိဳ႕တည္းပဲ လုိက္လုပ္ႏုိင္ပါေသးတယ္။

ေတာင္တြင္းႀကီးလည္း ရံဖန္ရံခါေတာ့ လုပ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေက်ာက္ပန္းေတာင္းေလာက္ စိတ္ကူး စိတ္သန္း မေကာင္းေသးပါ ဘူး။ က်မကလည္း ေက်ာက္ပန္းေတာင္းကို စံထားျပီး အျခားျမိဳ႕ေလးေတြကို ျပဳျပင္စရာရွိတာ လုိက္ျပဳျပင္ေပးေနတာပါ။ က်မ ဆရာလို ျဖစ္ေနတာေပါ့။ က်မ သြားလုိ႔ ရဲရဲတင္းတင္း ႀကိဳဆုိရဲတာလည္း ဒီတျမိဳ႕ပဲ ရွိပါေသးတယ္။

က်မ အဲ့ဒီကို ႏွစ္ေခါက္ ေရာက္ပါတယ္။ တေခါက္က ပညာေပး စည္းရံုးေရး ထြက္တာပါ။ ေနာက္တခါကေတာ့ က်မ တိမ္းေရွာင္ ေနရင္းနဲ႔ ဘုရားဖူး ခရီးစဥ္တခုမွာ ေရာက္သြားတာပါ။ က်မကို ေနရာအႏွံံ႔ သူတုိ႔ကိုယ္တုိင္ လုိက္ပုိ႔ပါတယ္။ ျမိဳ႕ေပၚက နာမည္ႀကီး သူေဌးေတြဆီလည္း ေခၚသြားျပီးေတာ့ မိတ္ဆက္ေပးတာေပါ့ေလ။ သူတုိ႔ အလႉခံေကာင္းေအာင္လားေတာ့ က်မ မေျပာတတ္ပါ ဘူး။

အဲ့ဒီျမိဳ႕ကေန ျပန္ထြက္ေတာ့ ညပိုင္းေပါ့။ မီးေရာင္ တထိန္ထိန္ေအာက္မွာ လက္ဖက္ရည္ဆုိင္ေတြ၊ စားေသာက္ဆုိင္ေတြ ကာရာအုိေက ခန္းေတြမွာ လူငယ္ေလးေတြ ကြန္ဒံု ေဆာင္ျပီး ေနာက္ေျပာင္ေနတာေတြကို က်မ ျမင္ရ ၾကားေနရပါတယ္။ ျမိဳ႕ေလးက ႏႈတ္ခြန္း ဆက္သပါတယ္ ဆုိတဲ့ ဆုိင္းဘုတ္ေလးကို ၾကည့္ျပီး က်မ လူနာတေယာက္ ေျပာတာ သြားသတိရမိတယ္။ သူကေတာ့ အားပါးတရႀကီးကို ေျပာတာပါ၊

"မမျဖဴေရ က်မတုိ႔ ရပ္ကြက္မွာေတာ့ တအိမ္ေက်ာ္ မုဆိုးမေတြခ်ည္းပဲ" တဲ့။

interview with NEJ

HIV ေ၀ဒနာသည္ေတြ ေသဆုံးသြားလို႔သာ ေလ်ာ့နည္းသြားတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္
NEJ / ၂၂ ဒီဇင္ဘာ၂၀၀၉

အမ်ဳိးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႔ခ်ဳပ္၏ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးႏွင့္ ပညာေပးေရး လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားတြင္ ဦးေဆာင္လုပ္ကုိင္ေနသူ မျဖဴျဖဴသင္းႏွင့္ ေခတ္ၿပိဳင္ ဆက္သြယ္ေမးျမန္းခ်က္။

ေမး။ ။ မျဖဴျဖဴသင္းအေနနဲ႔ HIV/AIDS ေ၀ဒနာရွင္ေတြ ကူညီေရး လုပ္ငန္းစဥ္မွာ ဘယ္အခ်ိန္က စတင္ပါ၀င္လုပ္ေဆာင္ခဲ့ၿပီး ဘာေၾကာင့္ ဒီလိုလုပ္ေဆာင္ဖို႔ ဆုံးျဖတ္ခဲ့တာပါလဲ။

ေျဖ။ ။ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ကစၿပီးေတာ့ အမ်ဳိးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႔ခ်ဳပ္ရဲ႕ လူငယ္ေရးရာတာ၀န္ခံ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္က HIV နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့သင္တန္းကို UNDP မွာ လူငယ္ (၁၉) ဦးကို သင္တန္း တက္ခိုင္းတယ္။ သင္တန္းၿပီးတဲ့အခ်ိန္ကစၿပီးေတာ့ ႐ုံးမွာ HIV-AIDS prevention and care ဆက္ရွင္ေလးတခု ဖြင့္လိုက္တယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ (၇) ႏွစ္ကေပါ့။ ဒီလို ဆက္ရွင္ေလး က်မတို႔ စဖြင့္လုိက္တယ္ဆိုကတည္းက လူနာေတြကလာေရာက္ၿပီး အကူအညီေတာင္းၾကတယ္။ က်မတို႔ကလည္း အဲဒီအခ်ိန္က ပညာေပးဖို႔ပဲ တတ္တယ္ေလ။ ေဆး၀ါးကုသမႈအပိုင္းဆိုတာ ကိုယ္နဲ႔ စိမ္းေနတဲ့အေနအထားမွာ ရိွပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ႀကံဳလာတာက ေဆး၀ါးကုသမႈအပိုင္း။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဒီလူနာေတြကို ျမင္ၿပီးတဲ့ေနာက္ က်မတို႔ဘာလုပ္ရမလဲဆိုတာ စၿပီးသိသြားၿပီးေနာက္ သူတို႔ရဲ႕ ေဆး၀ါးကုသမႈအခက္အခဲေတြ၊ သူတို႔မိသားစုအခက္အခဲေတြကို ကူညီေျဖရွင္းေပးရင္းနဲ႔ပဲ ဒီအလုပ္ကို လုပ္ကိုလုပ္ရမယ္ဆိုၿပီး ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ် လုပ္ခဲ့တာပါ။

ေမး။ ။ ဒီအကူအညီေပးမႈ လုပ္ငန္းကို ဘယ္လိုရပ္တည္ေနပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ က်မတို႔ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ကစၿပီး ဒီလုပ္ငန္းကို လုပ္ကတည္းက အခ်ိန္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားထိ ၂၀၀၆၊ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ေလာက္အထိ က်မတို႔ေတြ စုၿပီး ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုး ကိုယ့္ေငြေၾကးကိုယ္ အကုန္လုံးရပ္တည္ရတယ္။ က်မတို႔ ဒီသင္တန္းတက္ထားတဲ့ သူေတြထဲက တတ္ႏိုင္တဲ့သူေတြေရာ၊ မတတ္ႏိုင္တဲ့သူေတြလည္း ဆြဲေခၚေပါ့။ အဲလိုနဲ႔ ကိုယ့္ဘာသာစုေပါင္းၿပီး ကိုယ့္ဘာသာ အကုန္က်ခံလုပ္လာတာပါ။ အခုေနာက္ပိုင္း ဒီႏွစ္ပိုင္းေလးက်မွသာ က်မတို႔ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္လာတာကို သိလာတဲ့ မိတ္ေဆြအေပါင္းအသင္းေတြက စိတ္၀င္စားလာၾကၿပီး လႉၾကတာမ်ဳိးရိွလာတာပါ။

ေမး။ ။ အစိုးရအေနနဲ႔ေရာ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈ ရိွပါသလား။

ေျဖ။ ။ သူတို႔ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ဖို႔မေျပာနဲ႔ က်မတို႔ စလုပ္တဲ့ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ကစၿပီး ဒီေန႔အခ်ိန္ထိေပါ့၊ တခ်ိန္လုံး အေႏွာင့္အယွက္ အၿမဲတမ္းခံေနရတယ္။ ေ၀ဒနာသည္ေတြကို က်မတို႔ စုၿပီး အိမ္ေတြငွားထားေပးရင္လည္း အိမ္ေတြမွာ မေနရေအာင္ အမ်ဳိးမ်ဳိးေႏွာင့္ယွက္တာမ်ဳိးေတြ၊ လူနာေတြအလႉအတန္းလုပ္ရင္ လုပ္ခြင့္မေပးဘဲ အလႉအတန္းကို ပိတ္ပစ္တာမ်ဳိးေတြ၊ က်မတို႔ ပညာေပးသူေတြကို ဖမ္းတာဆီးတာေတြ တေလွ်ာက္လုံးလုပ္လာခဲ့တာပါ။ အခု ဒီႏွစ္ပိုင္းေလးက်မွာပဲ သူတို႔သိပ္အေႏွာင့္အယွက္ မေပးေတာ့တာ။ အဲဒါေတာင္ သူတုိ႔ဧည့္စာရင္းစစ္တာမ်ဳိးေတြ လူနာေတြအိမ္ကို အၿမဲတမ္းေစာင့္ၾကည့္တာမ်ဳိးေတြကေတာ့ လုပ္ေနဆဲပဲဆိုေတာ့ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ဖို႔ကေတာ့ ပိုေ၀းတာေပါ့။

ေမး။ ။ အစိုးရတရပ္အေနနဲ႔ ဘာေၾကာင့္ ပူးေပါင္းကူညီမႈ မလုပ္တာလို႔ ျမင္ပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ က်မအျမင္ေပါ့ေနာ္၊ အခု HIV/AIDS ကိစၥမွ မဟုတ္ပါဘူး။ ျမန္မာျပည္တြင္းမွာ ဘယ္ဟာနဲ႔မွပတ္သက္ၿပီး ဘာကိုမွ အကူအညီေပးတာ သိပ္မေတြ႔ရဘူးေလ။ ျမန္မာျပည္မွာျဖစ္ေနတဲ့ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး၊ လူမႈေရး၊ စီးပြားေရး အကုန္လုံးပါပဲ။ အားလုံးမွာ သူတို႔ကိုယ္တိုင္က ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈမရိွဘူးေလ။ တျခားကိစၥေတြမွာလည္း အစိုးရတရပ္အေနနဲ႔ သူတို႔က လုပ္ေဆာင္ခ်က္က သိပ္မရိွဘူး။

ေမး။ ။ ဒါေပမယ့္ စစ္အစိုးရက ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ HIV/AIDS ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း က်ဆင္းခဲ့တယ္လို႔ ဒီႏွစ္ ကမာၻ႔ HIV/AIDS ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးေန႔မွာ ေၾကညာခဲ့ပါတယ္။ ဒီလိုေျပာဆိုတဲ့အေပၚ ဘယ္လိုျမင္ပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ က်မတုိ႔ျမန္မာျပည္မွာ HIV/AIDS နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း အခုအခ်ိန္အထိ ေဆြးေႏြးတာမ်ဳိးေတြ၊ ပညာေပးတာမ်ဳိးေတြ၊ ေသြးစစ္တာမ်ဳိးေတြ၊ ေနာက္ တႏိုင္ငံလုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ စာရင္းဇယား ေသခ်ာေကာက္ယူတာမ်ဳိးေတြ၊ စနစ္တက် ေဆး၀ါးကုသမႈ ေပးေနတာမ်ဳိးေတြက လုံး၀မရိွေသးဘူး။ မရိွေသးတဲ့အတြက္ HIV နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေလ်ာ့နည္း သြားတယ္ဆိုရင္ HIV ေ၀ဒနာသည္ေတြ ေသဆုံးသြားလို႔သာ ေလ်ာ့နည္းသြားတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သူတို႔က ဘယ္စာရင္းကို ယူၿပီးေတာ့ ဘယ္လိုေလ်ာ့နည္းသြားတယ္လုိ႔ ေျပာသလဲဆုိတာေတာ့ က်မနားမလည္ဘူးေပါ့ေနာ္။ ဒါက က်မတို႔ တကယ္လက္ေတြ႔ ေဆာင္ရြက္လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ ျပည္တြင္းက လူေတြအျမင္ပါ။ ရန္ကုန္နဲ႔ အနီးစပ္ဆုံးေဒသေတြ ခရမ္း၊ သုံးခြလို ေဒသမ်ဳိးမွာေတာင္ ကြန္ဒုံသုံးစြဲရမွန္းမသိဘဲ ေရာဂါကူးစက္ေနတာေတြ အမ်ားႀကီးရိွေနပါေသးတယ္။ အဲဒါေတြကို ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ေလ်ာ့နည္းသြားတယ္လို႔ မျမင္မိဘူး။

ေမး။ ။ ဒါဆို အခုလက္ရိွ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္းမွာ HIV/AIDS ကူးစက္ေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘာေတြလုပ္ဖို႔ လိုအပ္ေနပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ အစိုးရအေနနဲ႔ ဒီေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ ပညာေပးမႈေတြကို သတ္မွတ္တဲ့ ေနရာေလးမွာပဲ လုပ္ေနလို႔ကေတာ့ အဆင္မေျပဘူး။ ဒါကို သူတို႔ စီမံခ်က္တရပ္အေနနဲ႔ ေရးဆြဲၿပီးေတာ့ တိုင္းနယ္ျပည္နယ္အသီးသီးကိုေရာ ပညာေပးဖို႔လိုတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မတို႔ျမန္မာျပည္က ပညာေပးမႈတခုတည္းနဲ႔ သြားလို႔မရေတာ့ဘူး။ ဘာျဖစ္ေနလဲဆိုေတာ့ HIV နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ျမန္မာျပည္မွာ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေသဆုံးေနၾကတယ္။ ဒီလူေတြ အသက္ကယ္ဖို႔အတြက္က ေဆး၀ါးက လိုအပ္ေနၿပီ။ ပညာလည္းေပး၊ ေဆး၀ါးလည္းကုမယ္ဆို တႏိုင္ငံလုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ ထိထိေရာက္ေရာက္လုပ္မွပဲ ေအာင္ျမင္မွာပါ။ အစိုးရတရပ္အေနနဲ႔ ဦးေဆာင္ၿပီးလုပ္ဖို႔ လိုအပ္ေနသလို လုပ္လည္းလုပ္သင့္ေနပါၿပီ။ လုပ္မွလည္း ဒီေရာဂါအေျခအေနကို ထိန္းခ်ဳပ္လို႔ရၿပီး ေလ်ာ့နည္းသြားမွာပါ။

ဘိုကေလးဘက္ေတြမွာဆို အပ္ပုန္းေဆးထိုးအပ္ေတြကေန HIV ကူးစက္မႈေတြ ျဖစ္ေနတယ္။ ဒါမ်ဳိးေတြကုိ ဥပေဒျပ႒ာန္းရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာကူးစက္မႈေတြ ရိွေနေသးတယ္။ ေဆး၀ါးသုံးစြဲမႈေၾကာင့္၊ ေနာက္ၿပီး မိခင္ကေန ကေလးကို ကူးစက္မႈ စတဲ့ အဆင့္ဆင့္ကူးစက္မႈေတြ အမ်ားႀကီးရိွေနပါေသးတယ္။ တခ်ဳိ႕ေဒသေတြမွာဆို အပ္ပုန္းသမားေတြက အာဏာပိုင္ေတြနဲ႔ေပါင္းၿပီး ေဆးထုိးအပ္တေခ်ာင္းတည္း သုံးတာမ်ဳိးေတြရိွေနပါတယ္။ sex worker ေတြကို ေဆးစစ္ေဆးမႈ လုပ္ေပးဖို႔၊ တႏိုင္ငံလုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ ကြန္ဒုံသုံးစြဲဖို႔ ပညာေပးမယ္ဆိုတာမ်ဳိးေတြကို အာဏာပိုင္ေတြက လုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ HIV/AIDS နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ဖို႔ဆိုရင္ အစိုးရတရပ္အေနနဲ႔ေရာ၊ အန္ဂ်ီအိုေတြအေနနဲ႔ေရာ၊ ျပည္သူလူထုအားလုံးေရာ အသိစိတ္ဓာတ္ရိွရိွနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မွာပဲ ထိန္းခ်ဳပ္လို႔ရမွာပါ။ HIV/AIDS ကိစၥဟာ တကယ့္အမ်ဳိးသားေရးကိစၥ၊ လူသားေတြရဲ႕ကိစၥျဖစ္ေနပါတယ္။ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ၾကဖို႔လိုပါတယ္။

ေမး။ ။ အခု အဖြဲ႔ခ်ဳပ္ရဲ႕ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးနဲ႔ ပညာေပးေရး လုပ္ငန္းစဥ္အရ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ ေနတဲ့အခါမွာ ေတြ႔ႀကံဳရတဲ့ ေ၀ဒနာရွင္ေတြရဲ႕ လက္ရိွအေျခအေနကို သိပါရေစ။

ေျဖ။ ။ က်မတို႔ေတြ႔တာေတာ့ ဧရာ၀တီတိုင္းဘက္က ေတာခ်ဳံအုံၾကား ရန္ကုန္နဲ႔လည္း အလွမ္းေ၀းတဲ့ ေနရာေတြမွာ ေဆးထိုးအပ္ေတြနဲ႔ ကူးစက္ႏႈန္း အရမ္းမ်ားတာ ေတြ႔ေနရတယ္။ ျမန္မာျပည္အလယ္ပိုင္းတေလွ်ာက္ဆိုလို႔ရိွရင္ လိင္နဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ အေပ်ာ္အပါးလိုက္စားရာကေန ကူးစက္မႈႏႈန္းေတြကို အမ်ားအျပားေတြ႔ေနရတယ္။ အရင္က အမ်ဳိးသားေတြ ျဖစ္တာပိုမ်ားတယ္။ အခုေနာက္ပိုင္းေတာ့ အမ်ဳိးသား၊ အမ်ဳိးသမီး တန္းတူေလာက္ပဲ ေတာ္ေတာ္မ်ားမွာ ေတြ႔လာတယ္။ ေနာက္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္သယ္ေတြေရာ၊ ကေလးေတြမွာပါ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေတြ႔လာရတယ္။ က်မတို႔ဆီမွာ လူနာအသစ္ေတြကေတာ့ ေန႔စဥ္နဲ႔အမွ် ေရာက္ေနတာပါပဲ။ ဖ်ာပုံတို႔၊ ေက်ာက္ဆည္ဘက္တုိ႔ စတဲ့ေဒသအသစ္ေတြကပါ အခုလာေနၾကတယ္။ တေန႔ကို (၂) ဦး၊ (၃) ဦး အနည္းဆုံးကေတာ့ ပုံမွန္ကိုေရာက္တယ္။ အခုေနာက္ပိုင္းဆုိ ကယားျပည္နယ္တို႔၊ ခ်င္းျပည္နယ္တို႔ဘက္ေတြကေတာင္ လာၾကတယ္။

ေမး။ ။ မျဖဴျဖဴသင္းတို႔အေနနဲ႔ လာေရာက္တဲ့ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္ေတြကို ဘယ္လိုအကူအညီမ်ဳိးေတြ ေဆာင္ရြက္ေပးတာပါလဲ။

ေျဖ။ ။ က်မတို႔လက္ရိွလုပ္ေနတာက ကုသမႈအပိုင္းကို ဦးစားေပးၿပီေတာ့မွ ပညာေပးမႈအပိုင္းက ေနာက္ကလိုက္တာပါ။ က်မတို႔ ျမန္မာႏုိင္ငံကေတာ့ တျခားႏိုင္ငံေတြနဲ႔မတူဘူး။ က်မတို႔က ပညာေပးမႈက အရမ္းကိုေနာက္က်ေနၿပီ။ အခုလက္ရိွ အေျခအေနမွာ က်မတို႔က ပညာေပးတာကို ဦးစားေပးလုပ္ေနမယ္ဆိုရင္ အခု HIV ေ၀ဒနာခံစားေနရတဲ့သူေတြက ေသဆုံးကုန္ေတာ့မယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်မတို႔က ဒီလူနာေတြရဲ႕အသက္ကို ကယ္ၿပီး ပညာေပးမႈကို လုပ္ေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့ အဆင္ေျပမယ္။ ပညာေပးမႈခ်ည္း သြားလုပ္ေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့ HIV နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ျမန္မာျပည္မွာ သိပ္ထိေရာက္မႈ ရိွလိမ့္မယ္လို႔ မျမင္ဘူး။ ေဆး၀ါးကုသမႈကေန ပညာေပးသြားလို႔ရပါတယ္။ က်မတို႔ ဖြင့္ထားတဲ့ အိမ္ (၃) အိမ္မွာ လက္ရိွ လူနာအေယာက္ (၁၀၀) နီးပါးရိွပါတယ္။

နယ္ကလူနာေတြ တည္းခိုဖို႔ ေနာက္ကုသမႈနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ဆရာ၀န္ေတြ ရိွတယ္။ ဆက္သြယ္ေပးတယ္။ ေနာက္လိုအပ္တာေတြ ေဆး၀ါးေပးႏိုင္သေလာက္ေပးတယ္။ ေဆး၀ါးကုသရာမွာ မွန္ကန္တဲ့လမ္းေၾကာင္းေပၚကို ေရာက္ဖို႔ေရာ အားလုံးကို ကူညီေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။ အန္ဂ်ီအိုေတြဆီလည္း ပို႔ေပးပါတယ္။ ARV ေဆးရႏိုင္တဲ့ ေနရာေတြကိုေပါ့ေနာ္။ သူတို႔ ေဆး၀ါးကုသမႈအပိုင္းကို က်မတို႔အားလုံး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။ က်မတို႔ဆီေရာက္လာသူေတြက
ေရာဂါေတြကလည္း အနည္းဆုံး သုံးေလးမ်ဳိးေလာက္ ျဖစ္ေနၾကတယ္။ မိသားစုက စြန္႔ပစ္လိုက္တဲ့သူေတြေတာင္ရိွပါတယ္။ အဲဒါမ်ဳိးဆို ေသဆုံးသြားတဲ့အထိ က်မတို႔က အားလုံးတာ၀န္ယူ လုပ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။

သူတို႔က ဒီမွာ ေဆး၀ါးကုသမႈယူတယ္။ သက္သာသြားရင္၊ က်န္းမာေရးေကာင္းရင္ သူတုိ႔ေဒသျပန္ၿပီး လုပ္လက္စအလုပ္ေတြ ျပန္လုပ္ၾကပါတယ္။ သူတို႔ကို လက္ရိွေတာ့ က်န္းမာေရးေကာင္းတဲ့အထိ ဒီမွာထားထားတယ္။ ေနာက္ အန္ဂ်ီအိုေတြ၊ ေဆးခန္းေတြ၊ ေဆး႐ုံေတြကို က်မတို႔လိုအပ္သလို ပို႔ေပးၿပီး ARV ေဆးေသာက္ၿပီး စိတ္ခ်ရၿပီဆိုရင္ သူတို႔ေနရပ္ကို ျပန္ၾကတာေပါ့။ က်မတို႔ အကူအညီေပးခဲ့တဲ့ ေ၀ဒနာရွင္ေပါင္းဟာ အခုအခ်ိန္ထိဆို (၃) ေထာင္နီးပါးရိွေနပါၿပီ။ ဒါက က်မတို႔နဲ႔ တိုက္႐ိုက္ထိေတြ႔ၿပီး ဆက္သြယ္မႈယူတာကို ေျပာတာပါ။

ေမး။ ။ အခုလုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ လုပ္ငန္းမွာ ၀န္ထမ္းအင္အားနဲ႔ ထိေရာက္မႈအတိုင္းအတာကို သိပါရေစ။

ေျဖ။ ။ အခုေလာေလာဆယ္ေတာ့ အဖြဲ႔ခ်ဳပ္က လူငယ္ေတြ ရိွပါတယ္။ တိုင္းနယ္ျပည္နယ္အသီးသီးက လူငယ္ေတြ (၅၈) ေယာက္ရိွပါတယ္။ ဆရာ၀န္အေနနဲ႔ ေစတနာ့၀န္ထမ္းဆရာ၀န္နဲ႔ အဖြဲ႔ထဲက ဆရာ၀န္ေတြရိွပါတယ္။ လူနာျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ တာကေတာ့ က်မတို႔အဖြဲ႔၀င္ေတြက လူနာရွင္ေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီး လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ၾကတယ္။ အခုလက္ရိွအေျခအေနမွာ လူနာေတြနဲ႔ပတ္သက္လို႔ က်မတို႔အေနနဲ႔ ထိထိေရာက္ေရာက္နဲ႔ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ တတ္လာတဲ့အခါက်ေတာ့ စလုပ္တဲ့အခ်ိန္က အခုခ်ိန္ထိ လူနာေတြအတြက္ ပိုအဆင္ေျပလာတယ္လို႔ ျမင္ပါတယ္။

ေမး။ ။ အဓိက ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အခက္အခဲေတြ ရိွပါသလား။

ေျဖ။ ။ က်မတို႔ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အဓိက အခက္အခဲကေတာ့ ေငြေၾကးအခက္အခဲပါပဲ။ ေငြေၾကးမလုံေလာက္တဲ့အခါက် က်မတို႔အရမ္းပင္ပန္းတယ္။ လူနာေတြအတြက္ ပင္ပန္းတာပါ။ ဒိထက္ပိုလုပ္ရမယ့္အလုပ္ေတြ၊ လုပ္ႏိုင္တာေတြ အမ်ားႀကီး ရိွတယ္။ ဒါေပမယ့္ ထင္သေလာက္ မလုပ္ႏိုင္ဘူး။ တႏိုင္ငံလုံး အတိုင္းအတာနဲ႔ စနစ္တက်လုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အမ်ားႀကီး လိုအပ္ေနပါေသးတယ္။

ေမး။ ။ ဒီ HIV/AIDS နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အဓိက ဘာေျပာခ်င္ပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ ၿခံဳငံုသုံးသပ္ရရင္ ဒီေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္လု႔ိ ေလ်ာ့ပါးသြားတယ္မဟုတ္ဘဲ ဆက္ၿပီးကူးစက္ႏႈန္းရိွေနတယ္လို႔ ျမင္တယ္။ လက္ရိွမွာေတာ့ ARV ေဆးရသူေတြ ေသာင္းခ်ီရိွေပမယ့္ လိုေနတာက သိန္းခ်ီလုိအပ္ေနတာပါ။ ဒီေရာဂါကူးစက္ႏႈန္းေရာ၊ ေသဆုံးႏႈန္းေရာ အခုထိ ျမင္ေတြ႔ေနရေသးတယ္။ ဒီေရာဂါနဲ႔ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ေသဆုံးေနၾကတယ္။

အစိုးရပိုင္းဆိုင္ရာကေတာ့ သတင္းစာေတြထဲမွာ ဘာေတြလုပ္တယ္၊ ဘယ္လိုလုပ္တယ္ဆိုတာ ေျပာတာေပါ့။ က်မတို႔ ျမင္တာကေတာ့ ထိေရာက္မႈမရိွဘူးလို႔ျမင္တာပဲ။ အမွန္တကယ္ ထိထိေရာက္ေရာက္ လုပ္ေဆာင္တယ္ဆိုရင္ ဒီေရာဂါဟာ တန္႔သြားရမွာ။ အခုက ေရာဂါလည္း တန္႔မေနဘူး၊ ေရာဂါျဖစ္တဲ့သူေတြကလည္း မ်ားလာတယ္။ ေနာက္ႏွစ္ေတြမွာ ဘယ္ေလာက္ထိ တိုးလာမယ္ဆိုတာ ခန္႔မွန္းလို႔မရေသးဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္မွာ ဒီေရာဂါအေျခအေနဟာ ဒီအတုိင္း ဆက္သြားေနရင္ အေတာ္ကို စိုးရိမ္ရတဲ့အေျခအေနမွာ ေရာက္ေနပါတယ္။